Beroepsprofiel



Functie-eisen van de diabetesverpleegkundige

Het beroep diabetesverpleegkundige vereist een specifieke deskundigheid om kwalitatief goede diabeteszorg te leveren. Om deze zorg te kunnen waarborgen is het noodzakelijk dat er functie-eisen omschreven worden. Dit om duidelijk te stellen welke taken, welke deskundigheid en welke meerwaarde van de diabetesverpleegkundige mag verwacht worden. Tevens vereisen de huidige ontwikkelingen zoals de opkomst van de referentie diabetesverpleegkundigen en de toenemende interesse voor de concepten diseasemanagement, zorgpaden, klinische paden een duidelijke positiebepaling van de diabetesverpleegkundigen en de referentie diabetesverpleegkundigen.

Diseasemanagement is het proces waarin een voortdurende verbetering van meetbare resultaten van het behandelingscontinuüm (preventie, diagnostiek, management) van een specifieke ziekte wordt bevorderd.

Hierna spreekt men in de tekst over de diabetesverpleegkundige als zij – haar.
In de diabeteszorg kan de diabetesverpleegkundige een prominente plaats innemen.
Door haar laagdrempeligheid en deskundigheid in alle vakgebieden brengt zij kennis en ervaring nader tot elkaar en zorgt zij voor harmonisatie van de diabeteszorg. Hierdoor komt de positie van de diabetesverpleegkundige ten opzichte van de referentie diabetesverpleegkundige in een ander licht te staan en biedt het perspectieven voor de zorgverlening.

Specifieke kenmerken van de diabetesverpleegkundige

Methodische uitoefening van het beroep door het verzamelen en interpreteren van verpleegkundige en relevante medische gegevens.
De diabetesverpleegkundige analyseert de vastgelegde gegevens om te komen tot verpleegkundige diagnoses. Daarbij richt zij zich op het voorkomen van acute en chronische complicaties en heeft zij inzicht in de effecten van de langdurige zorgverlening. Zij diagnosticeert stoornissen, handicaps en beperkingen, prognosticeert en stelt beoogde resultaten vast.
De diabetesverpleegkundige plant de verpleegkundige en de medisch gerelateerde zorg in samenwerking en in overleg met de patiënt en de overige disciplines.
Zij dient hiervoor te beschikken over relevante kennis van nieuwe behandelmethoden en technieken, evenals het gebruik en de verstrekking van materialen en hulpmiddelen.
De diabetesverpleegkundige verleent belevingsgerichte zorg aan mensen met diabetes en bevordert het zelfmanagement. Zij organiseert deze zorg op een bedrijfsmatige wijze. Dit betekent het opzetten en houden van spreekuren, agendabeheer, bereikbaarheid en het materiaalbeheer ten behoeve van de directe patiëntenzorg.
De diabetesverpleegkundige verleent professionele diabeteseducatie aan mensen met diabetes en hun omgeving. Zij dient hiervoor te beschikken over kennis, inzicht en vaardigheden in de interventiestrategieën ten aanzien van gedragsveranderingen.
Diabeteseducatie betekent interactie met de patiënt en zijn omgeving waarvoor zij beschikt over communicatieve coaching- en counseling vaardigheden. Zij is verantwoordelijk voor de organisatie, ontwikkeling en uitvoering op het gebied van presentatie van voorlichtingsprogramma’s, groeps- en individuele educatieprogramma’s.
Dit vraagt aan dediabetesverpleegkundige kennis en inzicht in didactische vaardigheden en presentatietechnieken.
De diabetesverpleegkundige r coördineert de zorg ten behoeve van de patiënt daarbij levert zij een proactieve bijdrage aan een multidisciplinair team. Zij verwijst de patiënt door naar relevante zorgverleners, voert onderdelen uit, evalueert en doet voorstellen voor de bijstelling van het zorgtraject.
De diabetesverpleegkundige levert een belangrijke bijdrage aan integrale kwaliteitszorg door het signaleren van tekortkomingen in de kwaliteit en levert een bijdrage aan de ontwikkeling van dit zorgtraject. Daarnaast werkt zij mee aan de ontwikkeling van evidenced based practice protocollen, richtlijnen en de implementatie daarvan.
De diabetesverpleegkundige richt zich op deskundigheidsbevordering door overleg te plegen met de collega’s verpleegkundigen en de stagebegeleiding. Dit met als doel het optimaliseren van kennis en vaardigheden van het betreffende deskundigheidsgebied. Dit door middel van het organiseren van bij- en nascholingsprogramma’s, individuele overdrachten, klinische lessen en teamgerichte overdrachten. Zij treedt op als consulent waarbij zij consulten verleent aan verpleegkundigen, medici en paramedici.

Activiteiten van de diabetesverpleegkundige

Om alle bij het beroep betrokkenen een inzicht te laten krijgen volgt hieronder een korte beschrijving van de activiteiten van een verpleegkundig diabetes educator, waarbij de nadruk ligt op de belangrijkste punten van dit vak uitgedrukt in vijf rollen.

Rol 1: De Expert

Kernactiviteit: het kunnen integreren, het hebben van overzichten, het kunnen toepassen van medicatie en hulpmiddelen ten aanzien van de persoon met diabetes mellitus. Preventie van complicaties is hier onlosmakelijk mee verbonden.

Activiteiten:De diabetesverpleegkundige heeft specifieke kennis van factoren die de bloedglucosewaarden beïnvloeden, zoals voeding, beweging en stress. Zij benut de kennis van orale bloedglucoseverlagende therapie en insulinetherapie om zo tot een goede glucoseregulatie te komen. Zij kan medicatie volgens protocol aanpassen. De diabetesverpleegkundige kan zelfstandig de insuline dosis aanpassen en maakt hierbij gebruik van de juiste bloedglucosemeet- en testinstrumenten en insulinetoedieningssystemen.
De diabetesverpleegkundige zal haar vaardigheden gebruiken ter preventie, het signaleren en de behandeling van acute en lange termijncomplicaties.
De diabetesverpleegkundige kan vasculaire schade herkennen zoals TIA en beroerte, angina pectoris, myocardinfarct en perifere neuropathie.
De diabetesverpleegkundige heeft kennis van het lipidenprofiel, bloeddrukstoornissen en de behandeling hiervan.
De diabetesverpleegkundige kan een goede voetscreening uitvoeren en is op de hoogte van de juiste wondzorgtechnieken.
De diabetesverpleegkundige is in staat andere disciplines te consulteren voor verdere behandeling.

Rol 2: De Educator

Kernactiviteit: effectief overdragen van kennis en vaardigheden ter bevordering van de zelfzorg van de persoon met diabetes.

Activiteiten: De diabetesverpleegkundige geeft op methodische wijze zelfstandig educatie aan mensen van alle leeftijden en met verschillende sociaal-culturele achtergronden, met diabetes mellitus type 1 of 2 en dit individueel.
De diabetesverpleegkundige integreert kennis, vaardigheden en eigen ervaringen met als doel de persoon met diabetes te helpen een zo normaal mogelijk leven te leiden, met zijn beperkingen, angsten en onzekerheden. Hierbij staat de zelfzorg voorop.
De diabetesverpleegkundige draagt er zorg voor dat de persoon met diabetes en of diens naaste omgeving over voldoende kennis en vaardigheden beschikt om zelf bloedglucosecontroles uit te voeren, de waarden te interpreteren en zo een balans te vinden in lifestyle, behandeling en andere factoren, die de bloedglucose waarden beïnvloeden. Zij vervult hierbij een belangrijke rol als coach en begeleider.

Rol 3: De Consulent

Kernactiviteit: Het correct kunnen interpreteren van een consultvraag. Deze vaardig adviseren met richtlijnen, protocollen en deskundigheidsbevorderingen om tot succesvolle interventies te komen overeenkomstig de uitvoering van de te nemen stappen.

Activiteiten: De diabetesverpleegkundige geeft onderwijs zoals klinische lessen en bijscholingen aan verpleegkundigen en andere professionele hulpverleners, praktijkondersteuners en artsen. De diabetesverpleegkundige verleent vanuit eigen expertise consult aan verpleegkundigen, andere professionele hulpverleners, praktijkondersteuners en artsen. De diabetesverpleegkundige levert een actieve bijdrage binnen het netwerk van een multidisciplinair diabetesteam en is in staat andere beroepsgerelateerde netwerken te onderhouden.

Rol 4: De Innovator

Kernactiviteit: Effectief kunnen integreren en toepassen van nieuwe ontwikkelingen binnen de beroepssituatie.

Activiteiten: De diabetesverpleegkundige kan vanuit haar inhoudelijke deskundigheid en ervaring een bijdrage leveren aan het ontwikkelen, bijstellen, implementeren en uitvoeren van zorgmodellen en protocollen volgens geldende kwaliteitsnormen en richtlijnen. De diabetesverpleegkundige kan preventieve interventies uitvoeren.

Rol 5: De Ondernemer

Kernactiviteit: beroepswerkzaamheden organiseren binnen de tijd en de context waarin het handelen wordt gevraagd.

Activiteiten: De diabetesverpleegkundige heeft zijn / haar eigen verpleegkundige praktijk. Dit houdt in dat de diabetesverpleegkundige zijn / haar eigen spreekuren organiseert. De diabetesverpleegkundige is verantwoordelijk voor een adequate verslaggeving en cijfermatige verantwoording naar de juiste instanties. De diabetesverpleegkundige werkt in een multidisciplinair verband samen met de behandelende arts, de diëtiste en vele anderen die betrokken zijn bij de zorg aan mensen met diabetes.
De diabetesverpleegkundige coördineert de volledige zorg rondom de mens met diabetes. Staat in voor transparantie en evaluatie van de zorg. Naast deze basisactiviteiten zijn er aantal verpleegkundigen diabetes educatoren die zich gespecialiseerd hebben in kinderen en pubers met diabetes, in insulinepomptherapie, zwangerschapsdiabetes, diabetes en zwangerschap en diabeteszorg in de eerste lijn.

Opleiding en nascholing

De hogescholen waar de opleiding momenteel kan gevolgd worden met medewerking van de
Vlaamse Diabetes Vereniging vzw en
de Beroeps Vereniging Verpleegkundigen Diabetes Educatoren vzw:

Arteveldehogeschool 
Campus Brusselsepoort
Brusselsepoortstraat 93
9000 Gent
tel: 09/265.98.30
e-mail: [email protected]
website: www.arteveldehs.be

KHBO
Xaverianenstraat 10
8200 Brugge
tel: 050/30.51.94
e-mail: [email protected]
website :www.khbo.be

Hogeschool Gent
K.L. Ledeganckstraat 8, 9000 Gent
tel: 09/243 30 15
e-mail: [email protected]
website: https://www.hogent.be/toekomstige-student/opleidingen/postgraduaten/diabeteseducator/

Erasmushogeschool 
Laarbeeklaan 12
1090 Brussel
tel: 02/479.18.90
e-mail: [email protected]
website: www.ehb.be

KHLim Campus gezondheidszorg
Oude Luikerbaan 79
3500 Hasselt
tel: 011/28.82.60
website: www.khlim.be

Katholieke Hogeschool Kempen Departement Gezondheidszorg Lier
Antwerpsestraat 99
2500 Lier
tel: 03/480.29.10
e-mail: [email protected]
website: www.khk.be

samen met

Artesis Hogeschool Antwerpen Campus Gezondheidszorg 
J. De Boeckstraat 10
2170 Merksem
tel: 03/641.82.41
e-mail: [email protected]
Website: www.artesis.be

Het op peil houden van praktische vaardigheden en kennis is erg belangrijk, daarom is het noodzakelijk om een minimum tewerkstelling te hebben a ratio van een ½ FTE werkzaam als diabetesverpleegkundige. In dit kader komt ook de nascholing aan bod. De Beroeps Vereniging Verpleegkundigen Diabetes Educatoren vzw en de Vlaamse Diabetes Vereniging vzw streven ernaar om de bij- en nascholingen op te zetten volgens een accreditatiesysteem Er wordt geopteerd om 60 uren vorming te verzamelen over telkens een periode van 4 jaar. Dit om de kwaliteit van diabeteszorg te kunnen blijven garanderen. Dit is mogelijk door kennis en deskundigheid te vergroten door het lezen van vakliteratuur, door deelname aan symposia,workshops en bijscholingen.

Jan Vanelven, diabetesverpleegkundige, UZA – Antwerpen

© BVVDV